تبلیغات
وبلاگ شخصی مهندس محمد علی محمدی

وبلاگ شخصی مهندس محمد علی محمدی
توسعه اقتصادی نیازمند توجه عملی به كشاورزی پایدار است
نویسندگان
نظر سنجی
ورود حضرتعالی به وبلاگ حاضر تاچه انتظار شمارا براورده ساخت ؟







چین کشوری پهناور با وسعت ۴/ ۹  میلیون کیلومتر مربع و جمعیتی بالغ بر یک میلیارد نفر است. ۸۰ درصد جمعیت چین را روستانشینان تشکیل می دهند که عمدتاً به شغل کشاورزی مشغولند. چین باید حدود ۲۰ درصد جمعیت جهان را تغذیه کند، و این در حالی است که تنها ۷ درصد اراضی قابل کشت دنیا را در اختیار دارد .

اقتصاد چین تا حد زیادی متکی بر اقتصاد روستایی و در نتیجه بخش کشاورزی است. انقلاب کشاورزی چین در طی ۳۰ سال سیطره خود بر کشور، صدمات جبران ناپذیری را بر اقتصاد چین وارد کرد و سیاست های نادرست دولتمردان در آن دوران رکود شدید اقتصادی و فقر روستاییان را به همراه آورد.

امروز پس از گذشت دو دهه از اجرای اصلاحات سیاسی سال های ۱۹۷۸ و ۱۹۷۹ که به انقلاب دوم موسوم است، پیشرفت های قابل توجهی در توسعه کشاورزی و نیز دستاوردهای مهمی در صنایع روستایی این کشور به دست آمده است. فقر به میزان چشمگیری کاهش یافته و منابع طبیعی و زیست محیطی کشور حفظ و احیا شده اند. از سال ۱۹۷۸ تا کنون کل تولید ناخالص داخلی کشور سالانه با نرخ میانگین ۱۰ درصد، تولید ناخالص داخلی در بخش کشاورزی ۲/۵ درصد، و صنایع روستایی ۳۱ درصد افزایش داشته است. تعداد افرادی که در فقر کامل به سر می برند، به ۳۱ میلیون نفر یعنی ۶ درصد جمعیت روستایی کاهش یافته است .

توسعه اقتصادی چین در این سال ها روندی آرام و سنجیده داشته است. در این مدت به تدریج از تصدی دولت بر کشاورزی کاسته شده و با اجرای سیاست های توسعه روستایی، درآمد روستاییان افزایش یافته است.

با وجود همه این پیشرفت ها چین هنوز تا توسعه اقتصادی پایدار و مؤثر راه درازی در پیش دارد. هنوز هم بخش روستایی و کشاورزی چین با معضلات عمده ای روبروست و هنوز هم ردپایی از دخالت های نادرست دولت در روستاها به چشم می خورد.

از سوی دیگر پیوستن چین به سازمان تجارت جهانی در سال ۲۰۰۱ افق های جدیدی را به روی این کشور گشوده و همراه با آن چالش های جدیدی را نیز پیش روی کشور قرار داده است. چین برای رقابت در بازارهای جهانی باید هر چه بیشتر بر سیاست درهای باز اقتصادی تأکید کند و جهت گیری های جدیدی را انتخاب نماید. به نظر می رسد با اتخاذ سیاست های درست روند توسعه اقتصادی چین در سال های آینده آهنگ تندتری پیدا کند.

چهره چین پس از انقلاب کشاورزی

سیاست های دولت چین پس از انقلاب کشاورزی، تأثیری شگرف بر اقتصاد ملی این کشور بر جای گذاشت و کشاورزی نیز به عنوان زیربنای اقتصادی چین از این تأثیرات در امان نماند. اصلاحات ارضی کشور در دهه ۱۹۵۰ که بدون توجه به اوضاع اقتصادی و فرهنگی چین انجام شد، رکورد شدیدی در بخش کشاورزی پدید آورد. در طی این دوران نزدیک به ۴۷ میلیون هکتار زمین کشاورزی از دست مالکان خارج شده و در اختیار کشاورزان بدون زمین قرار گرفت. پس از تقسیم زمین های کشاورزی، چین به تقلید از شوروی و کشورهای اروپای شرقی برای اداره امور کشاورزی اقدام به راه اندازی تعاونی ها نمود و کشاورزان را وادار به عضویت در این تعاونی ها کرد. ابتدا زمین های تقسیم شده تحت اختیار تعاونی های بزرگ قرار گرفت که در اثر این سیاست نادرست بیش از ۳۰ میلیون کشاورز در اثر فقر و گرسنگی جان باختند .

از آن پس تعاونی های بزرگ به تعاونی های کوچک تر تقسیم شد. تا سال ۱۹۵۵ نزدیک به ۱۷ میلیون خانوار کشاورز به عضویت تعاونی ها درآمدند. بدین ترتیب فعالیت های کشاورزی از مدیریت جمعی برخوردار شد و تصدی دولت بر بخش کشاورزی روزبه روز عمیق تر و گسترده تر گردید. تعاونی ها در آن دوران نقش های زیادی را بر عهده داشتند. تعیین روش های تولید, نوع محصول، نحوه فروش و قیمت محصولات همه و همه توسط تعاونی ها و زیر نظر دولت انجام می شد. حاصل این سیاست ها ایجاد تنگناهای شدید برای کشاورزان و کاهش چشمگیر تولیدات کشاورزی بود. به طوری که سهم بخش کشاورزی در تولید ملی از ۹۰ درصد به۶/ ۲۵ درصد کاهش یافت .

سایر سیاست های دولت نیز در این دوران تأثیرات گسترده ای بر بخش کشاورزی داشت. بخشی از این سیاست ها عبارت بودند از :

تأکید بیش از حد بر خودکفایی و قطع ارتباطات بین المللی

تصدی بیش از حد دولت بر امور اقتصادی

عدم کنترل جمعیت

انتقال شتاب زده اموال و املاک به دولت

تأکید بیش از حد بر صنایع سنگین، به قیمت توجه کمتر به صنایع سبک و فعالیت های کشاورزی

عدم توجه به اهمیت انتقال فناوری

این سیاست ها که بدون توجه به قوانین اقتصادی و نیازهای جامعه اتخاذ شده بود، زیان های عمده ای بر اقتصاد ملی و بخش کشاورزی چین وارد کرد. تصدی دولت، انگیزه و ابتکار عمل کشاورزان و در نتیجه درآمد آنها را کاهش داد. واردات مواد غذایی در این دوران روزبه روز افزایش می یافت و مردم به ویژه کشاورزان که اکثریت جامعه را تشکیل می دادند، از سطح زندگی مناسبی برخوردار نبودند.

استراتژی توسعه روستایی چین

سال های ۱۹۷۸ و ۱۹۷۹ را می توان نقطه عطفی در تاریخ چین به حساب آورد. در این سال ها پس از گذشت ۳۰ سال از انقلاب کشاورزی، مقامات کشور متوجه سیاست های اشتباه خود در توسعه سیاسی و اقتصادی چین شدند و اقدامات اصلاحی جدیدی را جهت رفع مشکلات و چالش ها به اجرا در آورند. اصلاحات سیاسی چین در این سال ها، تحولات عمده ای در اقتصاد ملی چین پدید آورد و مهمترین بخشی که تحت تأثیر این تحولات قرار گرفت، بخش کشاورزی بود. در آن زمان دولت چین سیاست های خود را دگرگون کرد. به جای تأکید بر صنایع سنگین ، بر صنایع سبک و فعالیت های کشاورزی تمرکز کرد؛ برنامه هایی را جهت کنترل جمعیت به مرحله اجرا گذاشت؛ و از میزان دخالت های خود در امور کشاورزی کاست. این سیاست ها تأثیر مثبتی در بخش کشاورزی داشت.

طرح ها و برنامه های عمده چین در توسعه روستایی عبارت بودند از:

تبدیل " مزارع اشتراکی " به " مزارع خانوادگی "

پس از انجام اصلاحات سال ۱۹۷۸ و ۱۹۷۹، کشاورزان چینی تشویق شدند که با عقد قرارداد با تعاونی ها، بخشی از زمین های کشاورزی را اجاره نمایند. در طی این قرارداد آنها متعهد می شدند که بخشی از محصولات خود را به تعاونی ها واگذار کرده و مابقی آن را به هر قیمتی و در هر بازاری که تمایل دارند، به فروش برسانند. از شروع اجرای این سیاست تا اواخر سال ۱۹۸۳، بیش از ۹۷ درصد خانوارها با تعاونی ها قرارداد کشت و کار منعقد کردند .

در این شیوه، انتخاب نوع محصول، قیمت و نحوه فروش آن بر عهده کشاورزان گذاشته شد و وظایف تعاونی ها به انجام اموری چون ایجاد شبکه های آبیاری، تأمین ماشین آلات و سرمایه برای کشاورزان محدود شد. اجرای این سیاست کشاورزان را به سرمایه گذاری بیشتر در فعالیت کشاورزی تشویق کرد. تا جایی که در فاصله سال های ۱۹۷۸ و ۱۹۸۵ سهم بخش خصوصی در سرمایه گذاری های کشاورزی از 4/5درصد به بیش از ۲۳ درصد افزایش یافت و سهم کشاورزی در تولید ملی که در سال ۱۹۷۸ نزدیک به ۳۰ درصد بود، در سال ۱۹۸۶ به ۶/ ۳۷ درصد رسید. با اجرای این سیاست، تولید محصولات کشاورزی ظرف ۶ماه به میزان ۳۰ درصد افزایش یافت

افزایش اندازه زمین های زراعی

درسال ۱۹۷۸ و در شروع اصلاحات، بیش از ۳۵۰ میلیون کشاورز در چین وجود داشت که۱۰۰ میلیون هکتار زمین کشاورزی در اختیار داشتند. بدین ترتیب زمین کشاورزی هر خانوار تنها نزدیک۶۰ هکتار وسعت داشت. مساحت اندک زمین های کشاورزی مشکلاتی را در تأمین معاش روستاییان پدید آورده بود. کشاورزانی که نمی توانستند از طریق کشاورزی امرار معاش کنند، دچار فقر شده و بخشی از آنها به شهرها مهاجرت کردند. سیل مهاجرت روستاییان به شهرها و مشکلات ناشی از آن دولتمردان را به اتخاذ سیاست های جدیدی واداشت که از جمله این سیاست ها افزایش زمین زراعی کشاورزان، از طریق اشتغال تعدادی از کشاورزان در سایر بخش ها بود. با اجرای این سیاست ها تعداد کشاورزان تا سال ۱۹۹۷ به ۱۹۰ میلیون نفر کاهش یافت.

منابع

جان دبلیو لانگ ورث؛ " توسعه روستایی چین با مقایسه‌های بین‌المللی"؛ ترجمه مصطفی مهاجرانی, موسسه پژوهش‌های برنامه‌ریزی و اقتصاد کشاورزی, ۱۳۷۹

“Accelerating Chinas Rural Transformation”,The World Bank,…., ۱۹۹۹

مهاجرانی, مصطفی؛ "ریشه‌های تحولات اخیر چین و پیامدهای آن"؛ نشریه جهاد سازندگی, سال ۲۳, شماره ۲۵۸, مرداد و شهریور ۱۳۸۲

Tain Weining & et all , “Recent Economic & Agricultural Policy Development in China”,………………….., ۲۰۰۳




[ سه شنبه 14 مهر 1394 ] [ 01:34 ب.ظ ] [ محمد علی محمدی ]
.: Weblog Themes By Weblog Skin :.
درباره وبلاگ

كارشناس ارشد مهندسی كشاورزی ( گرایش توسعه روستایی ) از دانشگاه صنعتی اصفهان
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :